جدول برنامه ريزي خود كنترل اسكينري

روح الله آقاصالح

در اين نوشتار بر آنيم تا شما را با يكي از مؤثرترين روش هاي علمي و روان شناختي در برنامه ريزي درسي مبتني بر اصول رفتارگرايي بي.اف.اسكينر (B.F.Skinner) آشنا كنيم.

مقدمه:
در اين نوشتار بر آنيم تا شما را با يكي از مؤثرترين روش هاي علمي و روان شناختي در برنامه ريزي درسي مبتني بر اصول رفتارگرايي بي.اف.اسكينر (B.F.Skinner) آشنا كنيم. تمام تلاش خود را خواهم نمود تا بيشتر به جنبه هاي كاربردي اين روش بپردازم لكن براي عده اي از خوانندگان از قبيل مشاوران، معلمان،برنامه ريزان درسي و كليه كساني كه به مباحث روان شناسي و تعليم و تربيت علاقه مندند؛ ذكر پاره اي از مباني علمي اين مقوله خالي از لطف نمي باشد.اميدوارم كه از حوصله داوطلبان عزيز كنكور كه مخاطب اصلي اين يادداشت مي باشند فراتر نرود.با وجود اين مباحث تخصصي را در كادر آبي درج خواهم كرد تا در صورتي كه تمايل به خواندن آنها نداريد از آن بگذريد.

اين روش برگرفته از روشهايي است كه براي سنجش و درمان بسياري ازاختلالات رفتاري در برنامه هاي تغيير رفتار درماني استفاده مي گردد.در روش نظارت شخصي (self-monitoring) يا ثبت شخصي(self-recording)يا خود كنترلي (self-control) درمان جو - كه در اينجا همان دانش آموز است- به مشاهده و ثبت رفتار خود مي پردازد.در واقع اين روش نوعي روش سنجش مستقيم رفتار توسط شخص رفتار كننده است. (در اينجا منظور از رفتار، مطالعه است.) با اين حال علت اينكه آن را در زمره روش هاي سنجش غيرمستقيم قرار مي دهند اين است كه در آن درمانگر يا يك مشاهده گر آموزش ديده به مشاهده و ثبت رفتار مددجو نمي پردازد .
هنگامي كه نتايج به دست آمده رضايت بخش نيست مي توان از تدابيري براي بهبود آن استفاده كرد. مثلاً به مددجو گفته شود كار ثبت رفتارش- در اينجا جدول برنامه ريزي هفتگي _ گاه به گاه بررسي خواهد شد.يا اينكه به وي براي ثبت دقيق رفتارش پاداش داد. در اين صورت دقت مشاهدات و ثبت رفتار در او افزايش مي يابد.
يكي از ويژگي هاي اين روش سنجش رفتاري اين است كه به خودي خود موجب بهبود رفتار مي شود. در اينجا بهبود رفتار افزايش ساعات مطالعه و تقسيم درست فراواني آن ميان دروس مختلف است. همان طور كه اگر شخص فربهي مرتباً ميزان مصرف كالري هاي روزانه خود را زير نظر بگيرد، اين عمل به خودي خود در كاهش وزن او مؤثر خواهد بود. به اين پديده واكنش پذيري (reactivity) مي گوئيم. يعني ابزار سنجش ،خود باعث بهبود رفتار گشته است. (براي مطالعه بيشتر به كتاب تغيير رفتار و رفتار درماني: نظريه ها و روش ها،تاليف دكتر علي اكبر سيف ،نشر دوران مراجعه كنيد.)

چگونگي استفاده از جدول:
همانطور كه نمونه اي از جدول را در ذيل مشاهده مي كنيد.سطر هاي اين جدول شامل دروس عمومي و اختصاصي شما و ستونها شامل ستون پيش بيني، روزهاي هفته و ستون هاي جمع مي باشد. شما مي توانيد نمونه قابل چاپ جدول را از اينجا برداريد.

اكنون به شرح بخش هاي مختلف جدول خواهم پرداخت:
ستون دروس:
اين ستوني است كه شما نام دروس مورد مطالعه در رشته خودتان را خواهيد نوشتبراي نمونه من دروس مر بوط به رشته رياضي را نوشته ام.
ستون پيش بيني:
در ابتدا ي هفته با توجه به شناختي كه از خود در هفته هاي گذشته كسب كرده ايد و برنامه اي كه پيش رو داريد پيش بيني مي كنيد كه هر درس را چقدر بخوانيد.توجه داشته باشيد كه اين عدد نه زياد آرماني باشد كه دست نايافتني باشد و نه خيلي دست پائين كه شما را براي بهبود رفتار مطالعه تحريك نكند.
ستون هاي ايام هفته:
در اين خانه ها شما ميزان مطالعه خود را پس از پايان آن يادداشت مي كنيد.مثلاً اگر شنبه 1:30 ساعت شيمي خوانده ايد ، 3 ساعت حسابان و 2 ساعت زبان آنها را مانند نمونه يادداشت كنيد. اين اعداد را مي توانيد با دورنگ به تفكيك نوع مطالعه (تستي / تشريحي) يادداشت كنيد.

نام درس

پيش بيني

شنبه

يكشنبه

دوشنبه

سه‌شنبه

چهارشنبه

پنج‌شنبه

جمعه

جمع تفكيكي

جمع كل

معلم و كلاس

نمره‌ي تراز

ادبيات

عربي

معارف

زبان

هندسه

فيزيك

حسابان

1:15

4:15 و 2

6:15

گسسته

شيمي

1:30

جبر و احتمال

جمع كــل

6:30

فوق برنامه

تلويزيون

خواب

ستون جمع تفكيكي:
در اين ستون كل مطالعه يك درس در طول هفته به تفكيك نوع مطالعه يادداشت مي شود.اكنون كه 9 ماه تا كنكور مانده است نسبت مطالعه تشريحي به تستي بايد حدوداً 3 به 1 باشد و هرچه به كنكور نزديكتر مي شويم اين نسبت به نسبت 1 به 1 نزديك تر گردد.
ستون جمع كل:
اين ستون حاصل جمع ساعات مطالعه تستي و مطالعه تشريحي است كه در ستون قبل نوشته ايد.
ستون معلم و كلاس:
در اين ستون ساعات شركت در كلاس هاي آموزشگاه و يا تدريس خصوصي خود را بنويسيد.
البته توصيه مي گردد كه بيش از دو نيم روز خود را براي اين كار اختصاص ندهيد.
ستون نمره تراز:
براي داوطلباني كه در آزمون هاي آزمايشي شركت مي كنند لازم است تا نمره تراز خود را در دروس مختلف پس از گرفتن كارنامه مربوط به آن هفته يادداشت كنند.اين به شما كمك مي كند تا بفهميد كه در چه درسي بايد بيشتر مطالعه كنيد و نقاط ضعف و قوتتان كجاست.
معمولاً داوطلبان به درسي بيشتر علاقه دارند و بيشتر مطالعه مي كنند لذا نمره بهتري مي گيرند و باز چنين نتيجه مي گيرند كه در اين درس امكان پيشرفت بيشتري دارند.اما واقعيت چنين است كه ستون نمره تراز و جمع كل است كه مبناي تصميم گيري شما براي هفته آينده خواهد بود.
سطر جمع كل:
اين سطر نشان مي دهد كه در چه روزي چه ميزان مطالعه داشته ايد مسلماً ساعات مطالعه در روزهاي تعطيل براي دانش آموزان بايد بيشتر از روزهايي باشد كه به مدرسه مي روند.
سطر فوق برنامه:
ما به هيچ وجه اعتقاد نداريم كه داوطلبان كنكور بايد زندگي خود را تعطيل كرده و فقط درس بخوانند؛ بلكه اين مهم است كه بدانند هدف آنها قبولي در كنكور است و هر چه در اين راستا به آنها كمك نمايد به همين دليل بقيه فعاليت ها فرعي است و بايد كنترل شود. لذا در اين ستون ساعات رفتن به باشگاه،كلاس موسيقي و... را يادداشت كنيد.به مرور خواهيد ديد كه چه رابطه اي بين اين عدد و پيشرفت درسي شما وجود دارد.
سطر خواب :
ساعات خواب خود را نيز بنويسيد.باز هم مي گويم اين توصيه ناشيانه است كه بگوئيم از خواب خود كم كنيد تا بيشتر مطالعه كنيد چرا كه كيفيت مطالعه شما نيز افت خواهد كرد.براي افرادي در سنين شما با فعاليت متوسط ،روزانه 6-8 ساعت خواب كفايت مي كند كه مي تواند خواب شب يا خواب وسط روز باشد. سعي كنيد به جاي اينكه شب بيدار بمانيد و درس بخوانيد صبح ها زودتر بيدار شويد.
سطر تلويزيون:
اين سطر شامل ساعات تماشاي تلويزيون و استفاده از رايانه مي گردد.به هيچ وجه جمع كل هفته در اين ستون نبايد دورقمي شود.اين را بدانيد كه هر يك ساعت مشاهده تلويزيون يا مونيتور نه تنها يك ساعت از وقت مفيد شما را هدر مي دهد بلكه به اندازه نيم ساعت هم شما را خسته مي كند.
توصيه ما اين است كه برنامه ها را به كمك جداول موجود در روزنامه جام جم يا سايت صدا و سيما انتخاب كرده و يك يا دو برنامه را مشاهده كنيد.مثلاً يكشنبه ها ساعت 23:15 شبكه سه فوتبال سري A باشگاه هاي ايتاليا و يا هرشب اخبار ساعت 21 شبكه يك و يا... .
خانه قرمز رنگ:
اين خانه مجموع ساعات مطالعه و به عبارتي خلاصه كار هفتگي شما را نشان مي دهد.عدد مندرج در اين خانه خوب است بين 40 تا 60 ساعت باشد.
در يادداشت هاي آينده در مورد ويژگي هاي اين جدول بيشتر خواهم نوشت